Het briefje in het bibliotheekboek

Wie is wie

• Yusuf: komt uit Syrië en woont al drie jaar in Enschede. Hij leest veel Nederlands, maar hij praat niet graag.
• De jonge vrouw met de rode sjaal: zit elke zaterdag in de bibliotheek, bij de romans.
• De oude man: zit elke ochtend in de bibliotheek, bij de kranten.
• De bibliothecaresse: werkt bij de balie van de bibliotheek.

Tekst

‘Is het einde echt zo verdrietig? Schrijf het hieronder.’ Dat stond met groen potlood op een briefje achter in de roman die Yusuf uit de bibliotheek van Enschede had geleend. Hij las het briefje drie keer, en toen pakte hij een pen.

Yusuf kwam uit Syrië en woonde al drie jaar in Nederland. Hij las veel Nederlandse boeken, maar praten deed hij zo weinig mogelijk, want als hij sprak, hoorde iedereen zijn accent. Daarom leende hij zijn boeken altijd bij de uitleenautomaat, zodat hij met niemand hoefde te praten. Schrijven durfde hij wel. Onder de vraag schreef hij: ‘Ja, maar het is een mooi boek. Waarom vindt u het zo verdrietig?’

Yusuf bracht de roman terug en keek daarna elke dag in de kast, hoewel je hier een boek vier weken mocht houden. Na vier weken stond het boek er weer, met een antwoord in groen potlood: ‘Omdat de man nooit meer naar huis gaat.’ Wie schreef die briefjes? Yusuf dacht dat hij het wist. Elke zaterdag zat er bij de romans een jonge vrouw met een rode sjaal. Ze schreef met een groene pen in een schrift. Dat moest zij zijn.

Door de week studeerde Yusuf ’s ochtends in de bibliotheek. Dan zat er bij de kranten altijd een oude man die met potlood de kruiswoordpuzzel maakte. Yusuf zei elke ochtend ‘Goedemorgen’, zo zacht dat je het bijna niet hoorde, en de man knikte alleen. Wie elke dag een Nederlandse kruiswoordpuzzel maakte, sprak vast perfect Nederlands, dacht Yusuf.

De hele herfst gingen de briefjes heen en weer, eerst over het boek en later over hun eigen leven. De schrijver van de briefjes had vroeger in een fabriek gewerkt en woonde alleen. Yusuf schreef over Syrië en over zijn angst om te praten: ‘Op papier hoort niemand mijn accent.’ In het volgende briefje stond: ‘Dat begrijp ik. Ik heb de boek nu twee keer gelezen.’ De boek, niet het boek! Yusuf lachte hardop: ook Nederlanders maakten dus fouten.

Op een zaterdag in november liep Yusuf naar de jonge vrouw met de rode sjaal. ‘Sorry,’ zei hij. ‘Schrijft u de briefjes in de roman? Met groen... groen...’ Het woord ‘potlood’ was weg, en al zijn Nederlands ook.

De vrouw keek hem vriendelijk aan. ‘Welke briefjes? Ik weet niet wat u bedoelt.’ Yusuf voelde zijn gezicht rood worden en liep snel naar buiten.

Vier weken lang stond het boek niet in de kast. Daarna ging Yusuf voor het eerst naar de balie en liet hij de bibliothecaresse de titel op zijn telefoon zien. ‘Wie heeft deze roman nu?’ vroeg hij, en hij hoorde zijn eigen accent. Ze schudde haar hoofd. ‘Dat mag ik niet zeggen. Dat is privé.’

Toen legde iemand een boek voor hem op de balie. Het was de roman, en naast Yusuf stond de oude man van de kruiswoordpuzzel. ‘De boek,’ zei hij, met een zwaar accent. ‘Er zit nog een briefje in.’ Yusuf hoorde het meteen: de boek.

De oude man heette meneer Aydın, en ze praatten een uur bij de kranten, allebei met een accent. In 1966 was hij als gastarbeider uit Turkije naar Enschede gekomen, om in een textielfabriek te werken. Zijn collega’s hadden om zijn accent gelachen, en daarom zei hij al 60 jaar zo weinig mogelijk. ‘Op papier hoort niemand het,’ zei hij. ‘Dat schreef jij ook.’

‘Volgende maand ga ik bij mijn dochter in Rotterdam wonen, dus dit was mijn laatste boek hier,’ zei meneer Aydın. Yusuf keek lang naar de roman en zei niets. Toen meneer Aydın weg was, las Yusuf het laatste briefje: ‘Het einde is verdrietig. Maar niet alleen verdrietig.’

Een week later leende Yusuf een nieuwe roman, bij de balie en niet bij de uitleenautomaat. Toen hij het boek uit had, legde hij zelf het eerste briefje achter in de roman, met potlood geschreven: ‘Wat vindt u van het einde? Schrijf het hieronder. Fouten maken mag.’