Saïdjah en Adinda, hoofdstuk 1: Saïdjah en de buffel

Wie is wie

• Saïdjah: een jongen uit Badoer, een dorp op Java. Hij zorgt voor de buffel van zijn vader.
• Adinda: een meisje uit Badoer. Ze is drie jaar jonger dan Saïdjah. Ze kan weven en batikken.
• De vader van Saïdjah: een arme boer. Hij heeft een rijstveld en één buffel.
• De moeder van Saïdjah: ze zorgt voor haar kinderen, en ook voor de buffel.
• De vader van Adinda: een boer. Zijn rijstvelden liggen naast het veld van de vader van Saïdjah.
• De broertjes van Adinda: drie jongens. Ze werken met de buffels van hun vader op het land.
• Het districtshoofd van Parang-Koedjang: de baas van het district rond Badoer. Hij komt zelf ook van Java. Hij neemt de buffels van de boeren mee, en hij betaalt er niets voor.

Namen

• Java: een groot eiland in Azië. Nu hoort het bij Indonesië. In de tijd van dit verhaal was het een kolonie van Nederland.
• Lebak: een gebied in het westen van Java.
• Badoer: een klein dorp in Lebak.

De kris

Saïdjahs vader had een buffel. Daarmee ploegde hij zijn sawah. Op een dag nam het districtshoofd van Parang-Koedjang de buffel mee. Hij betaalde er niets voor. Saïdjahs vader had veel verdriet, en dagenlang zei hij geen woord.

Hij was bang, want het was bijna de tijd om te ploegen. Zijn sawah was een rijstveld onder water, en zonder buffel kon hij het niet ploegen. Als hij niet op tijd ploegde, groeide er geen rijst. Dan kregen zijn vrouw en zijn kinderen honger, ook de kleine Saïdjah.

Hij moest ook belasting betalen voor zijn land. Als hij te laat betaalde, ging het districtshoofd naar de Nederlandse ambtenaar in Lebak. Dan kreeg Saïdjahs vader straf, want zo was de wet.

Saïdjahs vader had nog de kris van zijn eigen vader. Het was een mes van Java, in de vorm van een slang. De kris was niet erg mooi. Maar om de schede zaten zilveren banden. Ook aan de punt van de schede zat een stukje zilver.

Hij verkocht de kris voor 24 gulden aan een koopman in de hoofdplaats van Lebak. De gulden was het geld van die tijd. Met dat geld kocht hij een nieuwe buffel.

Saïdjah was toen ongeveer zeven jaar. Hij en de nieuwe buffel werden al snel vrienden. Eén vinger van Saïdjah was genoeg. Dan draaide het sterke dier zijn zware kop naar links, naar rechts of naar beneden.

Als Saïdjah achter hem liep en praatte, trok de buffel diepe, rechte voren door de sawah. De voren lagen precies naast elkaar.

Naast de sawah van Saïdjahs vader lagen de sawahs van Adinda's vader. Adinda zou later met Saïdjah trouwen. Dat hadden de twee vaders elkaar al beloofd. Ook Adinda's broertjes ploegden daar, met de buffels van hun vader. Als ze Saïdjah op de grens tussen de velden zagen, riepen ze vrolijk naar hem.

‘Onze buffels zijn de sterkste!’

‘Nee, de mijne!’ riep Saïdjah terug. En zijn buffel was echt de beste, misschien omdat Saïdjah zo lief tegen hem praatte.

De klamboe

Saïdjah was negen jaar en Adinda zes. Toen nam het districtshoofd ook deze buffel mee.

Saïdjahs vader was heel arm. Nu verkocht hij in de hoofdplaats twee zilveren haken die van de ouders van zijn vrouw kwamen. Aan die haken hing de klamboe: een net rond het bed, tegen de muggen. Hij kreeg er achttien gulden voor en kocht een nieuwe buffel.

Maar Saïdjah had verdriet. Adinda's broertjes hadden hem al verteld dat de oude buffel naar de hoofdplaats ging.

‘Vader, hebt u onze buffel daar gezien?’ vroeg Saïdjah. Zijn vader gaf geen antwoord.

Saïdjah werd bang. ‘Ze hebben mijn buffel geslacht,’ dacht hij. Dat deden ze met alle buffels die het districtshoofd meenam. Saïdjah huilde, en lange tijd kon hij niet eten. Zijn keel zat dicht. Saïdjah was nog maar een kind.

In Saïdjahs hart nam de nieuwe buffel snel de plaats in van de oude. Hij was niet zo sterk, en het oude juk was te breed voor zijn hals. Maar het arme dier wilde graag werken, net als de oude buffel. En als een voor niet recht liep, maakte Saïdjah de voor zelf weer recht.

Het haar op de rug van deze buffel groeide in kleine rondjes. De mensen in het dorp zeiden dat die rondjes geluk brachten.

Het blauwe oog

Op een dag stond de buffel in het veld stil. Saïdjah werd boos, en hij riep een scheldwoord. Maar de buffel bleef staan. Toen zag Saïdjah dat het dier trilde. Er was angst in zijn blauwe oog, en het dier liet zijn tanden zien.

‘Vlucht, vlucht, Saïdjah!’ riepen Adinda's broertjes. ‘Daar is een tijger!’

De jongens haalden snel de jukken van hun buffels. Ze sprongen op de brede ruggen en reden weg. Ze reden door de sawahs en het bos naar het dorp Badoer. Maar toen ze daar aankwamen, was Saïdjah niet bij hen.

Eerder had zijn buffel een grote sprong gemaakt, en Saïdjah was van het dier gevallen. De tijger was heel dichtbij.

De buffel rende nog even door, want hij kon niet meteen stoppen. Maar toen kwam hij terug. Hij ging als een dak over de jongen staan, met zijn hoorns naar de tijger.

De tijger sprong, maar hij sprong voor het laatst. De buffel ving hem op zijn hoorns. Zelf verloor hij alleen een stukje vlees van zijn hals. De tijger was dood, en Saïdjah was gered. De mensen in het dorp hadden dus gelijk: die rondjes brachten echt geluk.

In het dorp had Saïdjahs moeder het verhaal van de broertjes al gehoord. Ze dacht dat haar kind dood was. Maar toen bracht de buffel haar kind thuis.

Elke dag legde ze kruiden op de wond van de buffel. Dan legde ze haar hand op zijn kop en sprak zacht tegen hem.

‘Dank je wel, goede buffel,’ zei ze. ‘Je hebt mijn kind gered.’

Verdriet

Saïdjah was twaalf jaar en Adinda negen. Toen nam het districtshoofd ook deze buffel mee. Ook dit dier werd geslacht.

Adinda weefde toen al sarongs, een soort lange rokken voor mannen en vrouwen. Met de hand maakte ze er patronen op: ze batikte. In die patronen legde ze verdriet, omdat ze Saïdjahs verdriet zag.

Toen de buffel weg moest, huilde Saïdjahs moeder. Later hoopte ze: ‘Misschien heeft hij mijn tranen begrepen. Dan wist hij dat het niet mijn schuld was.’

Weer kwam de tijd om te ploegen. Nu had Saïdjahs vader geen buffel meer, en niets meer om te verkopen.

Wist je dat?

Dit verhaal komt uit Max Havelaar, een beroemd Nederlands boek uit 1860. De naam Multatuli is een schuilnaam: de schrijver heette Eduard Douwes Dekker. Hij werkte zelf voor de Nederlandse regering in Lebak. Max Havelaar is venster 31 van de Canon van Nederland.